Inleiding

Cognitief begaafde leerlingen hebben, net als andere leerlingen, recht op kwaliteitsvol onderwijs dat afgestemd is op hun onderwijsbehoeften. Op die manier kunnen zij hun cognitieve talenten verder ontwikkelen en zich ten volle ontplooien als persoon. Vele scholen voelen zich dan ook aangesproken om de onderwijsbehoeften van deze leerlingen ernstig te nemen en naar een gepast aanbod te zoeken.

Het doel van dit handboek is onderwijsprofessionals te ondersteunen in die zoektocht. In de onderwijspraktijk leven immers nog veel vragen, maar ook misverstanden, over wat cognitieve begaafdheid is, hoe men cognitief begaafde leerlingen kan herkennen en welke aanpak wenselijk is en werkt. Op die vragen speelt dit handboek in.

Het biedt kaders voor het denken over cognitieve talentontwikkeling en handvatten voor het versterken van de aanpak van cognitief begaafde leerlingen in de onderwijspraktijk. Op die manier wil dit boek bijdragen aan kwaliteitsvol onderwijs voor cognitief begaafde leerlingen op school.

Doelgroep

Dit handboek richt zich zowel op het basis- of primair onderwijs als op het secundair of voortgezet onderwijs.

De primaire doelgroep bestaat uit (toekomstige) onderwijsprofessionals die op zoek zijn naar actuele inzichten en kaders die hun professioneel handelen richting geven, zoals:

• leraren en leraren in opleiding;
• leerlingenbegeleiders;
• zorgleerkrachten en zorgcoördinatoren;
• schoolleiders;
• pedagogisch begeleiders;
• CLB-medewerkers;
• ondersteuners;
• lerarenopleiders;
• (toekomstige) hoogbegaafdheidscoaches en -specialisten;
• andere professionals met een begeleidende of ondersteunende rol binnen de school.

Daarnaast is dit handboek ook relevant voor:

• beleidsmedewerkers;
• buitenschoolse hulpverleners;
• ouders die op zoek zijn naar inzichten over de ontwikkeling van en het onderwijs aan cognitief begaafde kinderen en jongeren.

Opbouw van het handboek

Het handboek bestaat uit twee delen.

Deel 1: Actuele inzichten

Het eerste deel schetst actuele inzichten over:

• cognitieve begaafdheid;
• het sociaal-emotioneel functioneren van cognitief begaafde kinderen en jongeren;
• het motivationeel functioneren van cognitief begaafde kinderen en jongeren.

Deel 2: Onderwijs en begeleiding in de praktijk

Het tweede deel biedt handvatten voor het versterken van onderwijs aan en de begeleiding van cognitief begaafde leerlingen.

Hierbij komen onder meer de volgende thema’s aan bod:

• het uitwerken van een schoolbeleid voor cognitief sterke leerlingen;
• pedagogisch-didactische interventies waarvan onderzoek de effectiviteit aantoont;
• compacten;
• verrijken;
• groeperen;
• versnellen;
• interventies gericht op het verhogen van motivatie;
• het versterken van betrokkenheid;
• het bevorderen van het welbevinden van onderpresterende begaafde leerlingen.

Doelstelling

Met dit handboek willen de auteurs onderwijsprofessionals voorzien van wetenschappelijk onderbouwde inzichten én praktische handvatten om cognitief begaafde leerlingen optimaal te begeleiden. Zo draagt het boek bij aan een onderwijsomgeving waarin cognitief sterke leerlingen zich zowel cognitief als persoonlijk ten volle kunnen ontwikkelen.